За Стоилковиќ, сите Македонците што ја оспоруваат српската окупација на Вардарска Македонија се „Бугари“ и „фашисти“?

TEMU

#1 Најпродаван артикл

Сет од 5 парчиња заштитник на кабли, прекривка за заштита на кабли од ТПУ, додатоци за заштита на кабли, без батерија, за мобилни телефони, комплет за заштита на податочни линии

4.8 (10276)

54 ден

-73%

206 ден

Купи сега

МАКЕДОНИЈА

За Стоилковиќ, сите Македонците што ја оспоруваат српската окупација на Вардарска Македонија се „Бугари“ и „фашисти“?

27 октомври 2026

• од Темелко Тошев

Иван Стоилковиќ, министер во Владата, ги претставува критиките на македонски граѓани за српското историско наследство како „бугарска офанзива“. Неговата реторика отвора две суштински прашања: зошто Македонците што имаат критички став кон српската власт во Вардарска Македонија ги означува како Бугари и зошто во своето толкување на историјата го изоставува периодот на српска доминација и асимилациски политики?

„После изборних резултата у Србији, Бугари одмах у офанзиви“, напиша Иван Стоилковиќ на социјалните мрежи, реагирајќи на критиките за чествувањето на Кумановската битка и споменикот Зебрњак.

Но, зад оваа изјава се отвора прашање кое оди многу подалеку од обична политичка полемика. Дел од луѓето што го критикуваат Стоилковиќ се Македонци кои го оспоруваат српското толкување на историјата и симболиката на споменикот подигнат во чест на српската воена победа во 1912 година.

Наместо да одговори на нивните историски аргументи, Стоилковиќ ги претставува критиките како активност на Бугари насочена против Србија.

Со ваквата реторика, македонските ставови што не се совпаѓаат со српскиот национален наратив добиваат туѓа национална етикета.

Македонци или „Бугари“, зависно од ставот кон Србија?

Во коментарите под неговата објава, еден од учесниците јасно го образложува своето противење:

„Зебрњак е симбол на српската окупација на Македонија во 1912 година.“

Наместо дискусијата да се насочи кон прашањето за историската улога на Србија во Македонија, Стоилковиќ пишува:

„Одмах се кренуло у коришћењу ослабљених српских позиција после избора.“

Со ова, критиката на српската политика во Македонија се претставува како напад врз српските национални интереси.

Ваквото претставување создава впечаток дека Македонец кој го оспорува српското историско наследство не настапува од сопствена национална позиција, туку мора да биде поврзан со Бугарија.

Македонските граѓани имаат право на сопствено толкување на минатото, вклучително и на периодите во кои Македонија се наоѓала под власта на Србија.

Српската власт во Вардарска Македонија не може да се избрише од историјата

Во основата на полемиката е споменикот Зебрњак, подигнат во чест на загинатите српски војници во Кумановската битка од 1912 година.

За српската национална историја, битката е поврзана со победата над Османлиската Империја. Но, за македонската историја, 1912 и 1913 година се поврзани и со воспоставувањето српска власт во Вардарска Македонија.

По Балканските војни, Вардарска Македонија била вклучена во српската држава, а подоцна и во југословенското кралство.

Во овој период македонското население било изложено на политики на србизација, ограничување на националното изразување и образовна асимилација.

Историските истражувања на македонскиот Институт за национална историја документираат дека образовниот систем во меѓувоениот период бил користен како инструмент за асимилација и денационализација на македонското население.

Овие историски околности не исчезнуваат со чествувањето на Кумановската битка.

Затоа, кога македонски граѓани го нарекуваат Зебрњак симбол на српската окупација, нивниот став има конкретен историски контекст.

Македонските критичари ги поврзува и со фашизмот

Полемиката дополнително се заострува кога Стоилковиќ ги поврзува современите критичари со настаните од Втората светска војна.

„Бугари који су рушили споменик су фашистички окупатори, па јасно је чији су ово наследници, и фашистички и Бугарски“, пишува тој.

Во друг коментар додава:

„Свака сличност са садашњим Бугарима који се јављају је намерна.“

Но, што е основата за таква паралела кога меѓу критичарите има Македонци кои го оспоруваат српското историско наследство?

Нивното несогласување со српскиот поглед на историјата не докажува ниту бугарска национална припадност ниту фашистичка идеологија.

Тука националното етикетирање добива и морална димензија: критичарот најпрво се претставува како припадник на друга нација, а потоа се поврзува со историски злосторнички режим.

Го брани македонскиот идентитет од Бугарија, но го доведува во прашање кај своите критичари?

Особено интересна е противречноста меѓу овие коментари и претходните јавни настапи на Стоилковиќ.

Во изјави за српските медиуми тој зборувал за потребата од заштита на македонскиот национален идентитет и јазик од, како што ги оценува, бугарските оспорувања.

Но, во полемиката за Зебрњак, македонските критичари на српскиот историски наратив се вклопуваат во неговата приказна за „бугарска офанзива“.

Оттука се наметнува очигледно прашање: дали македонскиот идентитет е нешто што Стоилковиќ го брани само кога политичкото несогласување е со Бугарија, а го става под сомнеж кога несогласувањето е со Србија?

Исто така, постоењето на луѓе што се самоидентификуваат како македонски Бугари не претставува основа цели групи македонски критичари произволно да се означуваат со таа национална припадност.

Правото на национална самоидентификација важи подеднакво за сите.

Министер во македонската Влада или бранител на српскиот историски наратив?

Стоилковиќ е носител на јавна функција во македонската Влада. Тој е и претседател на Демократската партија на Србите во Македонија, поради што е разбирливо што јавно ги застапува интересите на српската заедница.

Но, заштитата на правата на една заедница не подразбира право да се оспорува националната самоидентификација на граѓаните што имаат поинакви историски ставови.

Уште помалку тоа подразбира дека критиката на српските политики од минатото треба да биде претставувана како напад врз денешните Срби.

Во дискусијата Стоилковиќ напиша и:

„Ало, ало, Јавно обвинителство? Фашизам на дело!“

Ова отвора уште едно прашање: дали министерот прави доволно јасна разлика меѓу говор што навистина поттикнува омраза и историски ставови со кои лично или политички не се согласува?

Навредливите коментари во расправата треба да се разгледуваат според нивната конкретна содржина, а не да се користат за колективно обвинување на сите критичари.

Македонците не мора да бидат просрпски ориентирани за да бидат Македонци

Случајот со Зебрњак покажува еден поширок проблем во политичката употреба на историјата.

Македонец кој зборува за србизацијата и асимилациските политики во минатото не може само поради тоа да биде прогласен за фашист.

Исто така, Бугарин или човек што се самоидентификува како македонски Бугарин не може да биде означен како фашист само врз основа на својата национална припадност.

Историските аргументи се проверуваат со факти, а националниот идентитет не се определува според тоа дали некој се согласува со политичар.

Стоилковиќ може да има сопствен став за Кумановската битка, за Зебрњак и за српската улога во македонската историја. Но и македонските граѓани имаат право на поинакво гледиште.

Суштинското прашање што останува неодговорено е зошто Стоилковиќ, кој јавно се залага за заштита на македонскиот идентитет, ги претставува македонските критичари на српскиот историски наратив како „Бугари“ и ги поврзува со фашизмот.

И уште поважно: дали за него македонскиот национален идентитет е независен од односот кон Србија или македонската национална припадност станува сомнителна секогаш кога Македонец ќе проговори за српската окупација и србизацијата на Вардарска Македонија?