Македонија има само 13 инспектори за животна средина: Дали државата треба да ги преземе ингеренциите од општините?

TEMU

#1 Најпродаван артикл

Сет од 5 парчиња заштитник на кабли, прекривка за заштита на кабли од ТПУ, додатоци за заштита на кабли, без батерија, за мобилни телефони, комплет за заштита на податочни линии

4.8 (10276)

54 ден

-73%

206 ден

Купи сега

МАКЕДОНИЈА

Македонија има само 13 инспектори за животна средина: Дали државата треба да ги преземе ингеренциите од општините?

18 јуни 2026

• од Темелко Тошев

Македонија се соочува со хроничен недостиг на државни инспектори за животна средина – во моментов има само 13 инспектори во целата земја. Градовите како Струмица, Прилеп, Битола и Куманово воопшто немаат ваков профил на инспектори, додека во Охрид, иако е заштитено подрачје на УНЕСКО, има само еден.

Државниот инспекторат за животна средина (ДИЖС), како клучна институција за следење на најголемите загадувачи, функционира со половина од потребниот капацитет. Постоечкиот кадар е пред пензионирање, а сето ова се случува во период кога државата е една од најкритичните еколошки точки во Европа, со сериозни проблеми предизвикани од фосилните горива, индустријата, рудниците, сообраќајот и депониите.

Хроничен недостиг на кадар и ограничени ресурси

Дарко Блинков од Државниот инспекторат за животна средина појаснува дека само во текот на 2024 и 2025 година се пензионирале четворица колеги, а до крајот на оваа година се очекува уште едно пензионирање во Тетово.

„Имаме нови вработени, но тие се со договори на една година. Практично, не можат ниту да полагаат испит за административен службеник, а камоли да стигнат до модулите утврдени со Законот за инспекциски надзор за да полагаат теоретски и практичен испит за инспектори.“ – истакнува Блинков.

Во моментов, Инспекторатот брои вкупно 24 вработени плус директорката. Од нив, само 18 се инспектори:

13 за животна средина
3 за природа
2 за водни ресурси

Според правилникот за систематизација, од предвидените 50 работни места, пополнети се само 24, што претставува недостиг од дури 50%. За споредба со регионот, разликата во ресурсите е драстична: додека нашиот ДИЖС располага со 24 вработени и годишен буџет од 35 милиони денари (околу 570.000 евра), инспекторатот во Словенија, на пример, има двојно повеќе вработени (50) и годишен буџет од дури 7,5 милиони евра.

Општа криза во инспекцискиот систем на локално ниво

Состојбата на општинско ниво е подеднакво алармантна. Иако општините имаат законска обврска да назначат овластени инспектори кои би се грижеле за помалите капацитети (Б-интегрирани дозволи) и локалните еколошки проблеми, само околу 50% од нив го сториле тоа.

Дополнителен предизвик претставува фактот што од 1 јануари 2026 година, сите државни инспекторати беа вратени под надлежност на министерствата. Со ова, тие го изгубија својот буџет од прва линија и правниот субјективитет, префрлајќи ја одговорноста за буџетот и вработувањата директно кај министрите, што создава нови административни и финансиски пречки.

Како потенцијално решение, се предлага одземање на ингеренциите од општините. Идејата е Државниот инспекторат да преземе 20 до 30 општини и да воспостави единствен инспекциски систем, поделен по области, за да нема правни и теренски „празнини“. Ова бара сериозна политичка волја и промена на низа закони.

Модел на инспекција без страв и пристрасност

Кирил Ристовски од еколошката организација „Флорозон“ силно го поддржува предлогот локалните инспектори целосно да преминат во државна надлежност и системот да се планира регионално.

„Во помалите заедници е многу тешко да се биде инспектор бидејќи сите се познаваат. Врските се премногу блиски. Но, ако инспектор од Пробиштип дојде во Крива Паланка, тој ќе биде многу пообјективен, непристрасен и поуспешен во својата работа.“ – нагласува Ристовски.

Според него, во сегашната конфигурација, локалните инспектори се плашат да дејствуваат независно бидејќи градоначалниците имаат целосен авторитет врз нивната работа, претворајќи ги во „продолжена рака на локалната политика“.

Опасност од политички реваншизам Укинувањето на Инспекцискиот совет од страна на Владата, според експертите, го враќа системот 15-20 години наназад. Според новите правила, министерот може лесно да формира комисија за ревизија на работата на одреден инспектор, што отвора ширум врата за легален политички реваншизам и притисоци.

Како до еколошка правда?

За да се надмине оваа критична состојба и демотивираноста на кадарот (ниски плати, ризични услови за работа, недостиг на поддршка), експертите предлагаат неколку клучни чекори:

Континуиран државен мониторинг: Државата да не се потпира само на само-мониторингот што го прават самите загадувачи преку комерцијални лаборатории.
Построга казнена политика: Наместо инспекциите да завршуваат со спогодби каде загадувачот плаќа само 50% од казната (што му е поевтино отколку да инвестира во еколошки стандарди), потребна е ригорозна примена на кривичните одредби.
Едукација и специјализација: Градење на интегриран систем за едукација на инспекторите (кривично, прекршочно и управно право).
Специјализирани оддели во судството: Формирање на специјализирани еколошки оддели во судовите и обвинителствата кои ќе гарантираат вистинска еколошка правда.