Корупцијата во македонското здравство: Пациентите „плаќаат“, но молчат

TEMU

#1 Најпродаван артикл

Сет од 5 парчиња заштитник на кабли, прекривка за заштита на кабли од ТПУ, додатоци за заштита на кабли, без батерија, за мобилни телефони, комплет за заштита на податочни линии

4.8 (10276)

54 ден

-73%

206 ден

Купи сега

МАКЕДОНИЈА

Корупцијата во македонското здравство: Пациентите „плаќаат“, но молчат

25 март 2026

• од Станча Јаќимовски

Корупцијата продолжува да биде сериозен проблем во јавниот здравствен систем во Северна Македонија. Иако многу граѓани се соочуваат со неформални плаќања за да добијат здравствена услуга, значителен дел од нив не ги пријавуваат овие случаи – најчесто поради страв од последици или недоверба во институциите.

„Без врски или пари – нема термин“

Искуствата на пациентите покажуваат дека корупцијата е особено присутна кај специјалистичките услуги. Колку е посложена здравствената интервенција, толку е поголема веројатноста да се бара мито.

Граѓани сведочат дека за да обезбедат термин за операција или побрз преглед, често мора да користат лични контакти или да дадат пари „под маса“. Во спротивно, се соочуваат со долги листи на чекање или со изговори дека нема услови за третман.

Една мајка раскажува дека дури по давање пари на лекар, нејзиното дете добило термин за операција – иако претходно ѝ било кажано дека нема анестезиолог или слободен термин.

Жените најпогодени од неформалните плаќања

Истражувањата покажуваат дека жените, особено младите и оние од рурални средини, се најизложени на коруптивни практики во здравството.

Околу една четвртина од жените пријавиле дека се соочиле со корупција при користење гинеколошки услуги. Дел од нив плаќале за услуги кои формално треба да бидат бесплатни, но не ги препознаваат овие плаќања како корупција.

Дополнително, секоја петта жена изјавила дека е подготвена да даде мито во ситуации поврзани со бременост, породување или грижа за член од семејството – што укажува на нормализација на ваквите практики.

Скриен и недоволно пријавен проблем

Корупцијата во здравството ретко се пријавува. Причините се различни: страв од одмазда, чувство на беспомошност или недоверба дека институциите ќе реагираат.

Особено загрижувачки е феноменот на сексуална корупција – случаи кога здравствени работници бараат интимни услуги во замена за медицинска грижа. Иако вакви случаи постојат, тие речиси никогаш не се пријавуваат поради срам и страв.

Плаќања за „бесплатни“ услуги

Контролите на надлежните институции покажале дека пациентките често плаќаат дополнителни трошоци во приватни гинеколошки ординации – за услуги кои се покриени од здравственото осигурување.

Иако официјално се наплаќаат „дополнителни материјали“, во пракса станува збор за системски проблем кој создава конфузија и остава простор за злоупотреби.

Граѓаните плаќаат и до 2.000 евра

Според други истражувања, дури 40% од граѓаните изјавиле дека дале мито или подарок за да добијат здравствена услуга. Сумите варираат – од неколку стотици денари до неколку илјади евра.

Има случаи кога семејства биле принудени да земат кредити или да позајмуваат пари за да обезбедат итен медицински третман за блиски.

Недоверба и системски слабости

Иако здравството не се перципира како најкорумпиран сектор, половина од граѓаните веруваат дека повеќето лекари се вклучени во корупција. Ова сериозно ја нарушува довербата во системот.

Министерството за здравство воведе алатка за анонимно пријавување на неправилности, но засега нема јавни податоци за ефектите од оваа мерка.

Потребна е двојна одговорност

Експертите укажуваат дека борбата против корупцијата мора да биде двонасочна: институциите да обезбедат транспарентност и санкции, а граѓаните да престанат да ја прифаќаат корупцијата како „нормален“ дел од системот.

Во спротивно, корупцијата ќе продолжи да биде невидлива – иако секојдневно ја плаќаат пациентите.